با افزایش روند شهرنشینی، افزایش تراکم راه حلی اجتناب ناپذیر برای اسکان جمعیت و همچنین جلوگیری از گسترش افقی شهر است؛ اما چگونگی این افزایش و ارتباط آن با کیفیت زندگی ساکنان موضوعی بحث برانگیز است. هدف از این مقاله پرداختن به یکی از مقوله های تأثیر متقابل تراکم و کیفیت زندگی از طریق واکاوی رابطة تراکم واحد مسکونی (تعداد واحد مسکونی در یک مجتمع مسکونی) با کیفیت محیط داخلی مجتمع های مسکونی است و بدین منظور شهرک سپاهان شهر در اصفهان نمونة موردی این پژوهش انتخاب گردید. به منظور دستیابی به این هدف، ابتدا مجتمع های مسکونی شهرک یادشده به 8 دستة تراکمی تقسیم و سپس داده های مورد نیاز، به منظور بررسی سنجه ها در شهرک سپاهان شهر، به روش اسنادی و میدانی (از نوع مشاهده، پرسش نامه) جمع آوری شدند؛ بدین صورت که از روش نمونه گیری تصادفی طبقه بندی شده با روش تخصیص مساوی، با تعداد 136 پلاک در سپاهان شهر پرسش شد. ضمن اینکه، ابتدا پارامتریک بودن داده ها از طریق آزمون کولموگرف اسمیرنف بررسی گردید و سپس از طریق آزمون کروسکال والیس و در پی آن آزمون یو من ویتنی معناداری تفاوت دسته های تراکمی ساختمانی با یکدیگر بر حسب تأثیر سنجه های کیفیت محیط مسکونی بررسی و تحلیل شد. نتایج حاصله نشان داد که ارتباط سهمی واری بین تراکم تعداد واحدهای مسکونی و کیفیت محیط داخلی در مجتمع های مسکونی برقرار است و الگوهای کم تراکم و یا پرتراکمْ کیفیت داخلی بالاتر و درنتیجه مطلوب تری نسبت به الگوی تراکمی متوسط در مجتمع ها دارند و پیشنهاد می شود که، با توجه به ویژگی های اجتماعی و فرهنگی ساکنان سپاهان شهر به طور خاص و شهرهای مشابه به صورت عام برای داشتن مجتمع هایی با کیفیت بالاتر محیط داخلی، از الگوهای کم یا پرتراکم با رعایت معیارهای مرتبط با کیفیت محیط داخلی استفاده شود.

بطور کلی شاخص تراکم ساختمانی به عنوان ابزار کنترل تراکم جمعیتی مطرح و به کار گرفته می شود. به منظور کنترل ساختمانی و تامین نیاز مسکن بر سیاست کوچک سازی تاکید می شود. این در حالی است که این سیاست موجب افزایش تعداد واحد مسکونی در تراکم ساختمانی ثابت گردیده و در نتیجه مستقیما موجب افزایش تراکم جمعیتی می شود. هدف از این نوشتار بررسی ارتباط دو مبحث کنترل تراکم ساختمانی و سیاست کوچک سازی و تاثیر آنها بر تراکم جمعیتی و نیازهای خدماتی است.بایستی توجه داشت که رابطه تراکم ساختمانی با تراکم جمعیتی و سطوح خدماتی مورد نیاز با واسطه تعداد واحد مسکونی مجاز برقرار می شود. افزایش تراکم ساختمانی لزوما بمعنی افزایش تراکم جمعیتی نیست. افزایش تراکم ساختمانی همزمان با کنترل تعداد واحد مسکونی مجاز در واحد سطح، امکان احداث واحدهای بزرگتر و فراهم نمودن سطوح خدماتی وسیعتر به شکل نیمه خصوصی را فراهم می کند.احداث واحدهای مسکونی بزرگتر و همچنین فراهم نمودن امکانات کالبدی نیمه خصوصی بخشی از بار فشار بر خدمات عمومی شهر خواهد کاست. در مقابل کوچک سازی در تراکم مشابه ساختمانی افزایش تعداد واحد مسکونی و افزایش بار خدماتی را بدنبال دارد. از اینرو لازم است در کنار شاخص تراکم ساختمانی از شاخص تعداد واحد مسکونی جهت کنترل تراکم جمعیتی و برنامه ریزی مناسب خدمات رسانی شهری بهره جست.

تحلیل وضعیت موجود مسکن شهری یکی از عوامل موثر و مهم در برنامه ریزی مسکن می باشد، به طوری که بدون شناخت و ارزیابی شرایط و اوضاع مسکن، تصمیم سازی، تصیم گیری، برنامه ریزی مسکن و مشخص کردن اهداف، سیاستها و راهبرهای در این زمینه دچار مشکل خواهد شد. شرایط اقتصادی و اجتماعی شهر اردبیل در ایران در دو دهه گذشته دچار تغییرات زیادی شده است و به تناسب مسائلی را در وضعیت مسکن ایجاد نموده است که در این تحقیق مورد بررسی و تحلیل قرار می گیرد.سوالاتی که در بعد مسکن در این پژوهش مورد توجه است عبارتند از:1- روند تحول جمعیت شهر اردبیل و ساختار فضایی، کالبدی و کاربری اراضی شهر اردبیل در حال حاضر چگونه است؟2- مسائل کمی و کیفی مسکن و هزینه های مربوط به مسکن و خط فقر سکونتی به چه صورتی است؟پس از مطالعه و بررسی میدانی و پیمایشی و پرسشنامه در شهر اردبیل، داده ها از طریق نرم افزار EXCEL مورد تحلیل و ارزیابی قرار گرفت و همچنین با استفاده از نرم افزارArc GIS  نقشه های مسئله دار مسکن در هر یک از بخش های بافت قدیم، شهرک نشین و حاشیه نشین شهر ارائه شدو در پایان نتیجه گیری و پیشنهاد مطرح شده است.

توجه به مفهوم قلمرو در طراحی مسکونی، ساماندهی محیط مصنوع را مطابق با نیازهای اساسی اعضای خانواده در پی خواهد داشت. در شرح مقاله به منظور شناخت ویژگی های فرهنگی خانواده و قلمروهای ذهنی به شناخت عملکردهای خاص هر خانواده در انواع مختلف فضاها پرداخته می شود. سپس در پدیده مجاورت دو قلمرو فضایی، تاثیرات حواس بینایی، بویایی و شنوایی انسان در هر قلمرو بر قلمرو دیگر مورد بررسی قرار می گیرد. با شناسایی جایگاه قرارگیری فعالیت های روزانه اعضای خانواده در طیف تشعشعات دریافتی و ارسالی هریک از حواس تاثیرات متقابل هر دو قلمرو فضایی به منظور "انتقال تشعشع" و یا "پذیرش تشعشع" هریک از حواس، تعیین می شود. برای دستیابی به میزان استقلال موردنیاز هر قلمرو، با تعیین میزان تاثیرات مجاز در همجواری دو قلمرو، محدوده مناسب که مبین میزان تعدیل در جهت سازگار سازی همجواری دو قلمرو و تامین استقلال مطلوب است، مشخص می شود. این محدوده که به صورت بازه ای در طیف هریک از حواس تعیین می شود، در تناظری دیگر به طور نسبی بیانگر طیف مفاصل موردنیاز در لایه های مختلف ارزشی است.بنابراین نمودارهای بدست آمده در مورد هریک از حواس بیانگر طیف مفاصل پاسخگو است که در فرآیند سازگارسازی دو قلمرو فضایی همجوار موثرند. با توجه به تعداد طیف های پاسخگو و ارزش جداسازی (فصل) آنها، "ظرفیت همجواری" دو فضا سنجیده می شود. با این روش می توان به طور نسبی طیف مفاصل خطی، سطحی و یا فضایی قابل قبول را در همجواری دو فضا به منظور رسیدن به استقلال مطلوب شناسایی کرد.

در سال های اخیر، در اغلب کشورهای توسعه یافته، توسعه متراکم به عنوان راهبردی برای دستیابی به پایداری اجتماعی موردتوجه دست اندرکاران قرار گرفته است.این در حالی است که در کشورهای درحال توسعه، مناطق متراکم شهری عمدتا حاصل نگرش اقتصادی به محیط های مسکونی بوده و با هدف اسکان جمعیت بیشتری در یک مکان به وجود آمده اند. هرچند تراکم به عنوان معیاری کمی بر میزان فشردگی واحدهای مسکونی و جمعیت ساکن در آن ها دلالت می کند، در عمل، شرایط زندگی ساکنان، ازجمله شرایط زندگی اجتماعی، امنیت در فضاهای مشترک و همچنین شیوه ادراک محیط را تحت تاثیر قرار می دهد. ازاین رو علاوه بر کمیت، توجه به تاثیرات ذهنی و وجوه دیگر تراکم، از اهمیت بسیاری برخوردار است. ساکنان میزان تراکم موجود در محیط را نه بر مبنای تراکم های عددی آن محیط، بلکه بر اساس قضاوت ذهنی ادراک می کنند. این ادراک و قضاوت ذهنی، به نشانه ها و عواملی وابسته است که عوامل کالبدی از مهم ترین آن ها به حساب می آیند. با شناخت این نشانه ها و اولویت بندی و طراحی در جهت کاهش آثار منفی آن ها، می توان از تاثیرات منفی تراکم های مسکونی بالا کاست. این تحقیق با هدف توسعه دانش طراحی در خصوص شیوه انتظام واحدهای مسکونی، بعد کمی کیفی تراکم را موردتوجه قرار داده و ازطریق مطالعات کتابخانه ای، مصاحبه با صاحب نظران، تنظیم پرسش نامه و پیمایش در سه محدوده مشابه به لحاظ پایگاه اجتماعی اقتصادی ساکنان، تراکم مسکونی و تراکم جمعیتی در شهر مشهد، به مطالعه مهم ترین عوامل کالبدی موثر بر ادراک تراکم می پردازد. از تحلیل داده های حاصل از 110 پرسشنامه تکمیل شده، با استفاده از تحلیل عامل اکتشافی، هشت عامل استخراج گردید که فاصله و ارتفاع ساختمان ها، دید از درون واحدهای مسکونی و اشراف، از مهم ترین آن ها به حساب می آیند. نتایج نشان می دهد ادراک تراکم در محیط های مسکونی وابسته بهپیکره بندی توده و فضا، انتخاب گونه مسکن و شیوه انتظام اجزا و فضاهای باز مشترک در مجموعه هاست.

تراکم و سرانه از مباحث کلیدی در مطالعات شهری هستند. به طور معمول این اصطلاحات در حوزه برنامه ریزی شهری و مسکن با شاخص های خاصی سنجیده می شوند. این شاخص ها در ترسیم وضعیت کالبدی و اجتماعی شهر اهمیت بسیاری دارند و پایش تغییرات آن ها به کارشناسان و مدیران شهری، به منظور آگاهی از روند تحولات شهر یاری می رساند. از این رو در پژوهش حاضر تلاش شده است تا با استفاده از داده های آماری موجود، روند تغییرات شاخص های تراکم و سرانه فضای مسکونی شهر تهران - شامل تراکم ناخالص مسکونی، تراکم خالص مسکونی، تراکم ساختمانی، سرانه زیربنای مسکونی، و متوسط زیربنای واحدهای مسکونی- در بازه زمانی 1390- 1375معین شود و با استفاده از فنون آماری، چگونگی توزیع آن ها در سطح مناطق و حوزه های شهر تهران و همچنین چگونگی تغییرات در همگنی توزیع شاخص ها میان مناطق مختلف شهر ارزیابی شود. یافته های تحقیق نشان می دهند که اولا مقادیر همه شاخص های برشمرده شده در فوق، در طول دوره بررسی در شهر تهران و اغلب مناطق آن سیر افزایشی داشته است و ثانیا با وجود متوازن تر شدن پراکنش جمعیت- و به تبع آن، تراکم های خالص و ناخالص مسکونی- در سطح شهر، توزیع فضای مسکونی داخلی (شاخص های سرانه زیربنا و متوسط زیربنای واحدها) شهر تهران با افزایش نابرابری در میان مناطق مواجه شده است.

زمینه و هدف افسردگی بیماری است که بر عملکرد افراد تاثیرگذاشته و در سال های اخیر به دلایل مختلف هم چون زندگی آپارتمانی افزایش یافته است. هدف اصلی این پژوهش مطالعه رابطه بین ابعاد فضای سکونتی با نمره افسردگی ساکنین آن بود. مواد و روش ها طرح پژوهش حاضر توصیفی از نوع همبستگی بود. جامعه ی آماری پژوهش نیز کلیه ی ساکنین محیط های مسکونی مناطق پانزده گانه شهر اصفهان بودند که در نهایت 749 نفر، با روش نمونه گیری خوشه ای تصادفی انتخاب شدند. شایان ذکر است که برای هر ساختمان مسکونی از حداقل دو نفر از ساکنین پرسشنامه تکمیل شده دریافت شد که شامل سوال هایی برای ارزیابی نمره افسردگی، ویژگی های جمعیت شناختی (سن، جنس، تحصیلات، . . . ) افراد و ویژگی های محیط مسکونی هم چون ابعاد و مساحت فضای اقامتی، تعداد اتاق خواب، ارتفاع سقف واحد مسکونی و تامین خلوت مورد نیاز ساکنین می شد. در ادامه نیز از روش همبستگی و تحلیل آنوا جهت تجزیه تحلیل داده ها استفاده شد. یافته ها نتایج بیانگر این بود که افزایش مساحت واحد مسکونی، ارتفاع سقف، تعداد اتاق های خواب و تامین خلوت مورد نیاز افراد، نمره افسردگی ساکنین را به طور معناداری کاهش داده و با نمره افسردگی به طور معکوس مرتبط است. نتیجه گیری بر اساس نتایج پژوهش حاضر، ابعاد فضای مسکونی برای تامین سلامت روان بیشتر اهمیت داشته بنابراین می توان گفت که توجه به ابعاد فضا و افزایش مساحت واحد مسکونی و تعداد اتاق های خواب مورد نیاز ساکنین و تامین خلوت مورد نیاز افراد، می تواند به عنوان عاملی محیطی در راستای ارتقای سلامت روان و کاهش نمره افسردگی ساکنین مورد استفاده قرار گیرد.